Thuisbatterij 1 fase of 3 fase: wat past bij jouw huis?

Kijk in je meterkast — daar staat het antwoord. Een 1-fase aansluiting heeft één hoofdzekering: vaak één rijtje met een waarde van 1x25A of 1x35A. Een 3-fase aansluiting heeft drie hoofdzekeringen naast elkaar, meestal 3x25A. Tel dus simpelweg het aantal hoofdzekeringen. Eén is 1-fase, drie is 3-fase.

Nog een check: de spanning. Een 1-fase systeem werkt op 230 volt, een 3-fase systeem levert 400 volt tussen de fases (de oude aanduiding was 220 en 380 volt). Heb je krachtstroom in de schuur of garage, dan heb je vrijwel zeker 3-fase. Solarwatt beschrijft dezelfde herkenningspunten in hun kennisbank (Solarwatt).

Wat ik in de praktijk zie: mensen halen 3-fase en krachtstroom door elkaar, of denken dat een dikke hoofdkabel automatisch 3-fase betekent. Dat klopt niet altijd. Twijfel je na het tellen van de zekeringen nog steeds? Stuur me een foto van je meterkast, dan zeg ik je binnen een dag wat je hebt. Je netbeheerder (Enexis of Liander) kan het ook bevestigen via je aansluitgegevens op mijnaansluiting.nl.

Het verschil zit in hoeveel stroomleidingen de batterij gebruikt. Een 1-fase batterij laadt en ontlaadt via één fase. Een 3-fase batterij verdeelt dat over drie fases tegelijk. Daardoor kan een 3-fase batterij meer vermogen kwijt in minder tijd — handig als je veel stroom tegelijk opwekt of verbruikt.

Maar let op: een 3-fase batterij heeft alleen zin als je woning ook een 3-fase aansluiting heeft. Een 3-fase batterij op een 1-fase huis kun je niet eens aansluiten. Andersom mag wel: een 1-fase batterij in een 3-fase woning werkt prima, maar dan gebruik je maar één van de drie fases. Voor de meeste huishoudens is dat ook precies genoeg.

Een tweede verschil dat verkopers vaak overslaan: ontladen. Verbruik je 's avonds stroom verdeeld over drie fases — koken op inductie op fase 1, een warmtepomp op fase 2 — dan kan een 1-fase batterij alleen de fase ontlasten waar hij op zit. Een 3-fase batterij verdeelt het ontladen over alle drie. Wil je daarna weten welke maat en welk merk daarbij past, lees dan welke thuisbatterij bij jou past.

Het grootste verschil in de praktijk is de laadsnelheid. Een 1-fase batterij laadt met maximaal 3,7 kW. Een 3-fase batterij haalt tot 11 kW, oftewel ongeveer drie keer zo snel. Frank Energie noemt diezelfde cijfers en wijst op het rendementsvoordeel op dynamische tarieven (Frank Energie).

Wat merk je daarvan? Een voorbeeld met een batterij van 10 kWh:

De eerlijke nuance: dat hogere laadvermogen merk je pas écht als je er ook iets mee doet. Heb je een dynamisch contract en korte goedkope uurblokken, dan vult een 3-fase batterij die blokken beter op. Heb je gewoon zonnepanelen en een rustig verbruik, dan haal je de 11 kW nooit en betaal je voor snelheid die je niet gebruikt. Welk contract het beste bij snel laden past, vergelijk ik bij het beste dynamisch energiecontract.

Voor de meeste huishoudens is een 1-fase batterij precies genoeg. Heb je een 1-fase aansluiting, dan is er sowieso geen keuze: dan is 1-fase de enige optie. Maar ook in veel 3-fase woningen werkt een 1-fase batterij prima, zolang je verbruik niet extreem is.

Een 1-fase batterij is genoeg als:

• Je geen warmtepomp of snelle laadpaal hebt.
• Je jaarverbruik onder de 4.000 kWh ligt.
• Je vooral je eigen zonnestroom 's avonds wilt gebruiken.
• Je geen haast hebt om in één goedkoop uur vol te laden.

In de praktijk plaats ik bij dit soort huishoudens vaak een 1-fase plug-in batterij, zoals een Marstek thuisbatterij. Die is goedkoper, je hebt er geen erkende installateur voor nodig en hij doet voor een gemiddeld gezin gewoon wat hij moet doen. Een dure 3-fase installatie zou hier weggegooid geld zijn.

Een 3-fase batterij loont pas als je een 3-fase aansluiting hebt én er voordeel uit haalt. Dat voordeel ontstaat bij zwaar en verdeeld verbruik. Denk aan deze situaties:

• Je hebt een warmtepomp die op 3 fases draait.
• Je laadt een elektrische auto met een 11 kW laadpaal.
• Je hebt veel zonnepanelen en wilt de middagpiek snel opslaan.
• Je handelt actief op dynamische uurtarieven en wilt in korte goedkope blokken vol laden.

In die gevallen verdeelt een 3-fase batterij het laden en ontladen netjes over je hele installatie. Frank Energie benadrukt vooral het voordeel bij slim handelen op de stroommarkt (Frank Energie). Maar zo'n leverancier presenteert 3-fase soms als enige juiste keuze — en dat klopt niet. Heb je geen zware apparaten, dan betaal je voor vermogen dat stilstaat.

Mijn vuistregel uit de praktijk: heb je warmtepomp én laadpaal, kies dan 3-fase. Heb je er één van de twee, dan reken ik het per situatie door. Heb je geen van beide, dan is 3-fase vrijwel altijd overbodig. Of zo'n investering zich überhaupt terugverdient, lees je bij of een thuisbatterij rendabel is.

Dit is het stukje dat de meeste sites overslaan, en waar ik in de praktijk de meeste vragen over krijg. Een plug-in (stekker)batterij werkt áltijd op 1 fase, ook als je woning 3-fase heeft. Je steekt hem immers in één gewoon stopcontact, en dat stopcontact hangt aan één fase.

Hoe kan zo'n batterij dan toch je hele huis bedienen? Via de slimme meter en de P1-poort. De batterij leest af hoeveel je netto over alle drie de fases samen verbruikt of teruglevert, en compenseert dat saldo op zijn eigen fase. Op je energierekening telt dat netto mee, want de meter saldeert over de fases. ThuisbatterijGids legt dit principe stap voor stap uit (ThuisbatterijGids).

Het addertje: fysiek laadt en ontlaadt de batterij maar op één fase. Verbruik je 's avonds veel op een ándere fase, dan kan er onbalans ontstaan tussen de fases. Voor een gemiddeld huishouden is dat geen probleem, maar de Technische Unie waarschuwt dat het bij zwaar of scheef verbruik wel kan spelen (Technische Unie). Wil je echt elke fase apart ontlasten, dan heb je een vaste 3-fase installatie nodig in plaats van een stekkermodel.

Mijn eerlijke advies: voor de meeste 3-fase woningen zonder warmtepomp of laadpaal is een 1-fase plug-in batterij een prima en goedkope keuze. Hoe zo'n stekkermodel precies werkt, lees je bij thuisbatterij met stekker. Wil je daarnaast stroom houden bij stroomuitval, kijk dan naar een thuisbatterij met noodstroom, want lang niet elk model kan dat.

Je aansluiting verzwaren van 1 naar 3 fase regel je niet bij een installateur, maar bij je netbeheerder — Enexis, Liander of een van de andere regionale netbeheerders. Zij leggen de zwaardere aansluiting aan; een installateur past daarna je meterkast aan.

De kosten en doorlooptijd zien er ruwweg zo uit:

• Netbeheerder: ongeveer €500 tot €1.500 voor het verzwaren, afhankelijk van regio en werkzaamheden.
• Meterkast aanpassen: reken op enkele honderden euro's extra voor groepenkast en bekabeling.
• Totaal: grofweg €1.000 tot €2.500.
• Wachttijd: enkele weken tot enkele maanden, want de netbeheerders hebben het druk.

Is dat de moeite waard alleen voor een thuisbatterij? Meestal niet. Verzwaren loont vooral als je toch al een warmtepomp, een laadpaal of een fors uitgebreide installatie plant. Verzwaar je alleen voor een snellere batterij, dan ben je het rendementsvoordeel van die snellere lading jarenlang aan het terugverdienen. De Technische Unie bevestigt dat verzwaren een serieuze ingreep is met de nodige kosten en doorlooptijd (Technische Unie). In veel gevallen is een 1-fase plug-in batterij op je bestaande aansluiting de slimmere en goedkopere route.

Begin altijd bij je meterkast, niet bij de productfolder. Je aansluiting bepaalt je keuze meer dan welke brochure dan ook. Heb je 1-fase, dan is een 1-fase batterij de enige en de juiste keuze. Heb je 3-fase, dan is de vervolgvraag of je zware, verdeelde apparaten hebt.

Het zwaarst weegt voor mij dit: kies je batterij op je écht verbruik, niet op het hoogste vermogen in de winkel. Een 3-fase batterij met 11 kW is alleen geld waard als je die snelheid ook gebruikt — met een warmtepomp, een laadpaal of actief handelen op dynamische tarieven. Heb je dat niet, dan doet een 1-fase batterij hetzelfde werk voor minder geld. En een plug-in batterij werkt ook in een 3-fase huis prima, zolang je verbruik niet extreem scheef over de fases ligt.

Wil je eerst de hele afweging zien — capaciteit, type en merk naast elkaar — begin dan bij de pillar over welke thuisbatterij bij jou past. Daar reken ik per situatie door wat er voor jouw woning uitkomt.

Bronnen onder meer: Solarwatt, Frank Energie, ThuisbatterijGids en Technische Unie.